Globale opzet en inhoud
- Voorbereiding 1-zorgroute.
- Afnemen 0-meting.
- Intakegesprek met managementteam.
- Startbijeenkomst met het team: orientatiebijeenkomst 1-zorgroute.
- Ondersteuning tijdens de groeps- en leerlingbesprekingen.
- Groepsbezoeken op basis van de opgestelde groepsplannen a.h.v. vooraf opgestelde kijkwijzer.
- Verschillende teambijeenkomsten, in overleg vast te stellen rond onderwerpen als: onderwijsbehoeften, basis leerlijnen, kind- en/of oudergesprekken (communicatie), effectieve leerkrachtcommunicatie, instructievaardigheden, samenwerkend leren, klassenmanagement, uitgestelde aandacht, dag- en weekplanningen, het lvs (groepskaart in Parnassys), groep 1 / 2 en de overgang naar groep 3, etc.
- De leerkracht is de spil in het weg: ‘de leerkracht doet er toe’.
- Van meten (……) naar meten (……).
Uitgangspunten 1-zorgroute
De 1-zorgroute is gebaseerd op een 10-tal uitgangspunten. Deze vormen de rode draad in de inhoud en het proces van de 1-zorgroute.
- Alle leerlingen hebben zorg nodig
Onderwijs = zorg. Dit houdt in dat zorg voor iedere leerling beschikbaar is. Elke leerling verdient het om tenminste 3 keer per jaar gericht te worden bekeken om te zien of hij iets anders nodig heeft dan het standaardaanbod.
- Proactief denken en handelen
In plaats van terug te kijken (en naar wat er mis is gegaan), kijken we vóóruit. Als we weten wat we willen bereiken met een leerling, weten we ook wat hij, gegeven al sterke en belemmerende factoren, nodig heeft om daar te komen.
- Denken vanuit onderwijsbehoeften
In de 1-zorgroute staat dit denken centraal. Wat heeft een leerling nodig om het volgende doel te bereiken? Dit uitgangspunt gaat uit van een pedagogisch optimisme.
- Werken met groepsplannen
Een leerkracht staat altijd voor een groep. In een groepsplan staan de leerlingen in subgroepen gegroepeerd. Hierdoor is een grote mate van overzicht. Meer dan als er met individuele handelingsplannen wordt gewerkt.
- Stimulansen voor effectief onderwijs en de zorgstructuur
Door systematisch handelingsgericht te werken met groepsplannen vallen al snel hiaten in het onderwijs of de zorgstructuur op. Dit zijn uitdagingen die kunnen leiden tot beter onderwijs en een betere zorgstructuur.
- Eenduidigheid, transparantie en afstemming
De 1-zorgroute staat een eenduidige, transparante en op elkaar afgestemde zorgroute voor. Alle actoren in een school en in een samenwerkingsverband spreken in dezelfde taal en hebben een heldere en duidelijk taak.
- Ouders zijn een belangrijke partner
Onderwijs verzorgt de school niet alleen. De ouders zijn mede-opvoeders. Zij hebben een eigen kijk op hun kind en kunnen een zinvolle bijdrage leveren aan het onderwijsproces dat op school plaatsvindt.
- Registratie van het onderwijsaanbod
Werken met groepsplannen houdt in dat het onderwijs aan alle leerlingen wordt geregistreerd. Op elk moment is de schoolontwikkeling van elke leerling terug te halen.
- Aandacht voor instroom en uitstroom
De basisschool staat niet alleen. In de 1-zorgroute wordt getracht samen te werken met VVE, VO en andere basisscholen teneinde leerlingenverplaatsingen soepel en in dezelfde taal te laten verlopen.
- Bovenschoolse samenwerking
Om onderwijsbehoeften te onderkennen en om daarop een goed aanbod te kunnen bieden is samenwerking met bovenschoolse partners van belang. Denk dan aan een zorgadviesteam, een centrum voor jeugd & gezin, de jeugdzorg, de jeugdgezondheidszorg, enzovoorts. De 1-zorgroute streeft deze samenwerking
Elementen van de 1-zorgroute
1. Handelingsgericht werken met groepsplannen
De kern van de 1-zorgroute bestaat uit handelingsgericht werken met groepsplannen. De leerkracht doet dat in de groep met behulp van twee instrumenten:groepsoverzichten en groepsplannen.
De stappen die worden doorlopen zijn:
- evalueren vorig groepsplan en verzamelen gegevens
- selecteren/signaleren van leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften
- benoemen van specifieke onderwijsbehoeften
- clusteren van leerlingen met gelijke specifieke onderwijsbehoeften
- opstellen van het groepsplan
- uitvoeren van het groepsplan
De stappen 1 t/m 3 worden in het groepsoverzicht vermeld. De stappen 4 t/m 5 komen in het groepsplan terug. Dit plan bestaat net als anders uit: subgroepen, doelen, aanpak, organisatie en evaluatie.Het verschil met gangbare plannen is dat in de 1-zorgroute groepsplannen aansluitend aan elkaar zijn én dat alle leerlingen er een plek in hebben. Één leerling is óók een groepje binnen het groepsplan. Als het echt niet anders kan, wordt er een individueel plan opgesteld dat als aanhangsel aan het groepsplan wordt toegevoegd.
2. Groepsbespreking
Een groepsbespreking is het moment waarop leerkracht en intern begeleider samen kijken naar de cyclus van handelingsgericht werken (HGW) met groepsplannen. Per schooljaar wordt de cyclus meerdere keren doorlopen, afhankelijk van het vakgebied. De groepsbespreking draait om de hele groep, maar leerlingen worden al wel geselecteerd voor de leerlingbespreking.
Tijdens een groepsbespreking worden de stappen van HGW systematisch doorlopen:
Evaluatie vorige groepsplan en verzamelen gegevens in het groepsoverzicht
- zijn de doelen behaald? Zo ja of zo nee, wat is daarvan de oorzaak?
- is de evaluatie aanleiding om straks nog andere kinderen te selecteren
- zijn de gegevens voldoende uitgebreid en gespecificeerd indien nodig?
Selecteren van leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften
- zijn er aandachtspunten voor de hele groep?
- zijn de juiste leerlingen geselecteerd?
Benoemen van specifieke onderwijsbehoeften:
- zijn de onderwijsbehoeften voldoende specifiek benoemd?
- zijn de onderwijsbehoeften in relatie tot de doelen benoemd?
Clustering van leerlingen met gelijke onderwijsbehoeften
- welke leerlingen worden geclusterd op grond van welke doelen/welke aanpak?
- komt de clustering in voldoende mate tegemoet aan alle onderwijsbehoeften?
Opstellen van het groepsplan
- hoe worden de doelen per subgroep geformuleerd?
- wat is de aanpak van elke subgroep?
- hoe is de organisatie van de aanpak?
- hoe worden de doelen geëvalueerd?
De groepsbespreking kent een heldere rolverdeling: de intern begeleider is verantwoordelijk voor een goede begeleiding aan de leerkracht. Hij komt hiermee nadrukkelijk in de rol van coach. De leerkracht is verantwoordelijk voor een goede uitvoering.
Aan het einde van de groepsbespreking maakt de leerkracht zijn groepsplan(nen) af en begint met de uitvoering ervan. De intern begeleider voert een klassenconsultatie uit om de leerkracht feedback te geven op de uitvoering van zijn groepslan.
3. Klassenconsultatie
Een klassenconsultatie heeft tot doel om de leerkracht te professionaliseren in het aansturen van de onderwijsleerprocessen in zijn groep.
Binnen de 1-zorgroute staat het werken met groepsplannen centraal. Hierin is onder andere vastgelegd hoe de leerkracht differentieert, hoe hij omgaat met de diverse onderwijsbehoeften in zijn groep en hoe hij dat organiseert. Het plan is dus de basis van het handelen van de leerkracht.
Veel scholen besluiten om de klassenconsultaties te systematiseren. In de eerste plaats door deze in te plannen in de jaarkalender. Elke leerkracht komt hierin een aantal keren aan de beurt. Soms wordt er gekozen voor een gedifferentieerde opzet, afhankelijk van de leerbehoeften van de leerkracht.
Ten tweede worden klassenconsulaties gesystematiseerd door de observatiepunten vast te leggen in een observatielijst. Vaak bevat deze lijst nog meer punten dan alleen het omgaan met het groepsplan. Zo kunnen er ook afspraken omtrent de wijze van instructie geven in worden opgenomen of de manier waaorp het zelfstandig werken moet worden vormgegeven. Kortom: schoolafspraken over hoe de onderwijsleerprocessen in de groep moeten zijn, worden hierin opgenomen. Ook kan er worden gekeken naar de betrokkenheid van leerlingen. Per slot van rekening is het zo dat als de onderwijsbehoeften en de onderwijsaanpak goed bij elkaar aansluiten dit zou moeten leiden tot een grotere betrokkenheid van alle leerlingen.
Tot slot is het ook nog mogelijk dat leerkrachten vooraf een vraag bij de intern begeleider neerlegt. Dit kan vraag op groepsniveau zijn (bijvoorbeeld: hoe kan ik de pedagogische omgang met dit groepje dat meer structuur nodig heeft verbeteren?), maar ook een die zich op individueel niveau afspeelt (wat kan ik doen om deze leerling meer betrokken te maken bij de les?). Deze vraag kan al tijdens de groepsbespreking worden gesteld, maar kan zich evengoed op een later tijdstip aandienen. Voor vragen op dit niveau ligt het meer voor de hand om de leerling in de leerlingbespreking aan te melden.
4. Leerling-bespreking
Bij de leerlingbespreking staat het individu centraal, de leerling dus. Deze wordt aangemeld door de leerkracht met een duidelijke hulpvraag én voorzien van belangwekkende informatie (zie verder).
Grofweg zijn er vier redenen om een leerling aan te melden in de leerlingbespreking:
- de onderwijsbehoeften zijn onhelder;
- de onderwijsaanpak kan niet worden vormgegeven;
- er zijn vermoedens van een stoornis;
- er zijn vermoedens van problemen in de thuis- of buurtsituatie.
De vragen 3 en 4 zijn meer 'verwijzingsvragen'. Tijdens de leerlingbespreking wordt gekeken welke strategie bewandeld moet worden om de vermoedens te bevestigen of te ontkrachten. Er kan besproken worden welke opties en welke argumenten in een oudergesprek moeten en kunnen worden ingebracht.
De vragen 1 en 2 zijn het meest dynamisch en sterk handelingsgericht. Het zijn namelijk vragen waarvoor binnen de leerlingbespreking een antwoord kan worden gevonden. Dat antwoord wordt gevonden door in te zoomen op protectieve en belemmerende factoren in de leerling, de groep, de leerkracht en het gezin. Als vanuit het totaalbeeld een heldere doelstelling wordt geformuleerd is dit de richting van waaruit de onderwijsbehoeften worden bepaald. De protectieve en belemmerende factoren zijn ook van belang bij het vaststellen van de (on)mogelijkheden van een hierbij passende onderwijsaanpak.
Blijven er nog vragen, dan kan worden besloten om bij blijvende onduidelijkheid diagnostiek te plegen. Dit kan binnen de school plaatsvinden, maar ook daarbuiten (bovenschools). Bij blijvende problemen bij het vormgeven van de onderwijsaanpak kan begeleiding worden ingeroepen. Ook dit kan binnen de school georganiseerd dan wel van buiten de school worden ingeroepen. Diagnostiek en begeleiding zijn handelingsgericht, dat wil zeggen: gericht op oplossingen waarmee de leerkracht en de ouders verder kunnen.
Elke school geeft zijn eigen leerlingbespreking vorm. Een van de elementen in de vormgeving is welke personen/disciplines erbij aanwezig zijn. Voorwaarde is dat de bespreking een duidelijke functie heeft binnen de 1-zorgroute en niet overlappend is met de functies van andere (typen) leerlingenbesprekingen (binnen de school en bovenschools).
5. Borging van het traject wordt systematisch vormgegeven.
De 1-zorgroute wordt binnen de school aangestuurd vanuit de staf of een stuurgroep.
Het stafoverleg wordt het eerste invoeringsjaar tenminste 4 keer gepland: voorafgaand aan de eerste grote teambijeenkomst en daarna ná elke cyclus van handelingsgericht werken. De staf verzamelt gegevens over hoe het invoeringsproces verloopt en stuurt bij als dat nodig mocht zijn. Al vrij snel besteedt de staf een deel van haar tijd aan de kwaliteitshandhaving.
Essentieel daarbij is het vastleggen van binnen de school ontwikkelde werkwijzen en afspraken in gangbare schooldocumenten. Vanuit deze afspraken wordt gekeken naar de handhaving ervan. Hiertoe zijn diverse middelen die ter beschikking staan.
- De intern begeleider voert klassenconsultaties uit nadat de groepsbepsrekingen zijn geweest en maakt hierbij gebruik van een breed gedragen observatielijst waarin de afspraken zijn terug te vinden;
- Ná elke cyclus een structureel overleg inlassen tussen intern begeleider en directie waarbij punten op leerling-, groeps- en schoolniveau worden ingebracht;
- In het personeelsbeleid worden de taken en verantwoordelijkheden die binnen de 1-zorgroute gelden expliciet aan de orde gesteld;
- Professionalisering: het onderhouden van de 1-zorgroute door op teamniveau kennis uit te wisselen en trainingen te organiseren;
- De 1-zorgroute ná elke cyclus in (een vorm van) een teamoverleg evalueren.
- De afspraken binnen de 1-zorgroute opnemen in het periodieke kwaliteitssysteem dat de school kent.
Investering klant
Om een goed beeld te krijgen van de startsituatie van de school wordt in een zogenaamde Quickscan een 0-meting gedaan. Op grond van deze 0-meting wordt de beginsituatie geformuleerd en wordt er een advies gegeven over het te volgen begeleidingstraject.
Meer informatie
Binnen 1-zorgroute kunnen leerkrachten en intern begeleiders planmatig omgaan met verschillen tussen leerlingen in een groep. Het kantelpunt wordt ervaren tussen een veelheid aan individuele plannen naar het werken met een groepsplan waarbij een enkel individueel plan blijft bestaan.
Het proces wordt vormgegeven in drie cycli , waarnemen, begrijpen, plannen en uitvoeren, van een zestal stappen:
- Evalueren en verzamelen van leerling-gegevens;
- Signaleren van leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften;
- Benoemen van onderwijsbehoeften;
- Clusteren van leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften;
- Het opstellen van een groepsplan;
- Uitvoeren van het groepsplan.
Aan het begin en aan het eind van deze cyclus wordt in een groepsbespreking de voorafgaande cyclus geëvalueerd en de nieuwe cyclus gestart.
Het accent in deze besprekingen wordt gelegd op de onderwijsbehoeften van de leerlingen die gaandeweg de drie cycli worden verdiept en verder aangescherpt. Eventueel wordt hier besloten tot aanvragen van externe zorg en/of begeleiding.
