Natuurlijk, een kind is veel meer dan zijn of haar brein. Maar als je het werk- en leerproces van je leerlingen goed aan wilt pakken, heb je kennis nodig van hoe het brein werkt. Hoe gaan de processen? Wat is er nodig om goed te kunnen leren? Er zijn zes basisprincipes die je met breindidactiek hanteert: structurerende en activerende principes. Hoe meer principes je in je les gebruikt, hoe rijker je les. Ik geef je bij elk principe aanwijzingen hoe je ze toe kunt passen in jouw les.
EMOTIE
Emoties sturen het leren. Het hormoon adrenaline bijvoorbeeld, heb je in een gezonde portie nodig om actief aan het werk te kunnen gaan: spanning is niet verkeerd. Maar bij teveel spanning ga je verkrampen en lukt presteren juist niet. Kinderen kunnen enorm belemmerd worden door negatieve emoties: ik kan dit helemaal niet, kijk eens hoeveel rode strepen in mijn werkboek. Maak voor kinderen inzichtelijk wat lukt en laat ze successen opdoen. Vier mooie momenten. Wanneer kinderen succeservaringen opdoen, dingen ontdekken en plezier hebben, komt er dopamine vrij. Wees als leerkracht dus een dopamine-dealer.
CREATIE
Als we zelf dingen doen en creëren, zijn de verbindingen in ons hoofd veel sterker dan wanneer we alleen maar een invullesje maken. Belangrijk is dus dat je je leerlingen op verschillende manieren laat leren. Laat ze eens een kruiswoordpuzzel met de belangrijkste termen uit hun les maken, in plaats van de samenvatting leren. Vraag aan het einde van de dag eens: wie heeft de mooiste vraag gesteld vandaag? Maak gebruik van metaforen; neem eens een voorwerp mee waar je je les aan ophangt.
ZINTUIGLIJK RIJK
Bijna alle prikkels die we binnenkrijgen, komen via onze ogen: 90%. Slechts 10% van de prikkels komt via onze andere zintuigen. We zeggen vaak in de klas: goed luisteren. Verander dat eens in: goed kijken. En zorg dat je dan rijke beelden hebt om de lesstof te laten zien. Hoe meer zintuigen je gebruikt, hoe sterker de verbindingen in je hoofd zijn. En hoe sterker de verbindingen, hoe krachtiger het leereffect.
FOCUS
Ik zeg vaak als het om focus gaat: maak het leren niet voorspelbaar, maar voorstelbaar. Ga je je leerlingen iets nieuws leren, begin dan eens met: waar zijn we onderweg naar toe? Om iets te leren en eigen te maken, heb je zo’n zes weken nodig. Weet je alles al na één les, dan heb je niets nieuws geleerd, maar wist je het eigenlijk al.
HERHALEN
Van alles wat we binnenkrijgen aan informatie, vergeten we veel dingen snel weer. Je kunt ook niet alles onthouden. En vaak zit het wel in ons hoofd, maar moet even het juiste laadje opengetrokken worden. De vraag ‘Wie weet nog waar we het gisteren over gehad hebben?’, is in dat licht niet altijd een handige vraag. Geef je leerlingen wat kapstokhaken: ‘Gisteren hebben we het over de boerderij gehad, kijk, zo zag dat eruit. Wat hebben we daar ook alweer over geleerd? Noem eens twee dingen?’ Herhaling van de lesstof is ontzettend belangrijk. Hoe vaker je iets doet, denkt, of voelt, hoe groter de veranderingen in ons brein.
VOORTBOUWEN
Zoals je aan het begin van een les een kapstokhaakje nodig hebt, heb je aan het einde van de les een spiegel nodig: wat weten we nu, wat we aan het begin van de les nog niet wisten? Maak inzichtelijk dat leren een proces is. Teken eens een lijn op het bord, met de getallen 0 en 100: toen we met dit onderwerp begonnen, waren we wij 0, we wisten er nog helemaal niets van. Nu zijn we weer een stapje verder op de lijn, maar nog niet bij 100. We hebben nog wat te leren.
Geef je aandacht aan deze zes breinprincipes, dan zorg je voor een rijke les. Ik wil afsluiten met een laatste gedachte, die juist in onze drukke wereld zo belangrijk is: slaap is een krachtige manier van leren. Dan gaat ons brein alles in de juiste vakjes stoppen. Maar de dag van de leerlingen zit vaak boordevol; we doen constant een beroep op het brein van de leerlingen. Met rustmomenten kun je het slaapbrein ook in je klas activeren, zonder dertig bedden neer te zetten. Zorg dat leerlingen niet de hele dag cognitief belast worden: laat ze even tekenen, even een praatje maken, even met z’n allen naar buiten kijken. Al in vijf minuten krijgt je brein de tijd om dingen te gaan ordenen, en dat levert je meer leerwinst op dan wanneer je die vijf minuten had gebruikt voor nieuwe lesstof.
VInd je dit interessant en wil je meer weten? Van harte welkom bij de driedaagse cursus breindidactiek!