‘Burgerschap is niet stoffig en saai, maar juist praktisch en actueel’

Christianne Berghout werkt als leerkracht op de Bethelschool in Waddinxveen. Vanuit haar betrokkenheid bij de leerlingraad, de werkgroep burgerschap en het leerteam curriculum verdiepte ze zich tijdens de cursus Burgerschapscoördinator verder in het thema ‘burgerschap’. Ze deelt haar belangrijkste inzichten en ervaringen.

‘Mijn betrokkenheid bij burgerschapsonderwijs begon eigenlijk heel praktisch. Omdat ik al in de werkgroep burgerschap zat, de leerlingraad begeleid en meedraai in het leerteam curriculum, voelde de cursus Burgerschapscoördinator als een logische en handige stap. 

Wat me meteen opviel, was hoe verschillend scholen met burgerschap omgaan. De cursisten kwamen van allerlei verschillende scholen. Ik merkte dat burgerschap voor de ene school een speerpunt is, terwijl het voor een andere school nauwelijks prioriteit heeft. Zelfs de definitie van wat ‘burgerschap’ is, blijkt verrassend uiteen te lopen: wat de één expliciet zo benoemt, ziet de ander als vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks handelen.

De cursus gaf me vooral concrete handvatten. De overzichten die we kregen helpen om stap voor stap te kijken hoe burgerschap zich verhoudt tot de visie van onze school. Dat maakt het mogelijk om kritisch te reflecteren: hebben we het goed en volledig verwoord, of laten we nog kansen liggen? Tegelijkertijd zat de winst ook in iets kleins maar krachtigs: het expliciet benoemen van het woord ‘burgerschap’. We doen al veel, maar door het ook zo te noemen richting leerlingen, gaat het meer leven en groeit het bewustzijn.

Wat ik nu anders doe, zit dus vooral in die bewustwording, al ligt er nog genoeg om verder uit te werken. De cursus heeft me geholpen om meer overzicht te krijgen in hoe ik beleid kan aanpakken en heeft mijn rol als (toekomstig) burgerschapscoördinator versterkt. Ik voel me beter toegerust, mede dankzij de ervaringen en inzichten van andere cursisten. Dat uitwisselen - de soms schurende gesprekken en het geven van tips - was misschien wel het meest waardevolle onderdeel.

Voor leerlingen verwacht ik dat deze aanpak leidt tot meer bewustzijn van hun eigen handelen en gedrag. Op schoolniveau zie ik nog niet direct een verandering in cultuur of teamdenken, maar de basis is gelegd. Met onze leerlingraad zijn we bijvoorbeeld heel sterk en betekenisvol bezig met burgerschap. We organiseren geen verkiezingen voor deze leerlingraad, maar in plaats daarvan mogen de kinderen uit al hun klasgenoten kiezen wie hen écht zou vertegenwoordigen: wie zou er voor mij opkomen bij een probleem, vraag of angst? De leerlingen maken een top 3 (en ze mogen niet stemmen op zichzelf). Zo kan de leerkracht zien welke leerling het meest gekozen wordt. Dat proces maakt burgerschap concreet, levend en relevant. Ook de klassenvergaderingen die we schoolbreed hebben ingezet, vinden we heel waardevol. 

Hoe we dat praktisch vormgeven? Uit de groepen 4 t/m 8 zijn twee vertegenwoordigers per groep. Zij komen vijf keer per jaar samen in een vergadering, maar hebben tussendoor ook geregeld overleg met elkaar. De directeur zit de raad voor, ik heb zelf een coachende rol en ben benaderbaar tussen de vergaderingen door. 

De klassenvergaderingen zijn altijd een week voor de vergadering van de leerlingraad, zodat de afgevaardigde kinderen toegerust met de aandachtspunten naar de vergadering komen. 

Voorafgaand aan de klassenvergadering mogen leerlingen agendapunten inbrengen bij een inzamelpunt in de klas. Deze punten worden sowieso besproken. Aan het einde van de klassenvergadering is er een rondvraag waarbij iedereen de vraag krijgt of hij/zij nog iets heeft om te bespreken.

Het democratische karakter komt hier goed naar voren. Er wordt geleerd om naar elkaar te luisteren en democratisch tot oplossingen te komen. We benadrukken dat niet het recht van de sterkste geldt, maar dat de meerderheid ervoor zorgt dat de minderheid zich er ook in kan vinden. 

Tijdens de leerlingraad komen de punten uit de diverse klassen op tafel, maar wordt er ook gesproken over de inhoud van het curriculum of regels in en rond de school. Denk aan situaties op het plein, hoe komt onze school over in de buurt, parkeerproblemen met bewoners, enz. Tijdens de laatste leerlingraad bespraken we een casus over inclusief onderwijs. Het is inspirerend om de meningen van de kinderen hierover te horen! Hun verhalen maakten dat ik me dankbaar voelde voor mijn plek als juf op deze christelijke school. 

Het voorbeeld van de leerlingraad laat wat mij betreft dan ook zien: burgerschap is allesbehalve stoffig of saai; het is juist praktisch, actueel en zichtbaar in de dagelijkse schoolpraktijk.

In januari 2027 starten we weer met de cursus Burgerschapscoördinator. Van harte welkom!