- Datum 3 februari 2027
- Tijd 09:30 - 15:00
- Locatie De Aker, Putten
- Inschrijving nodig? Ja, voor 27 januari 2027
Op 3 februari organiseert Driestar onderwijsadvies het symposium Rouw en verdriet in Putten. Rouw raakt iedereen, ook kinderen en jongeren. Naast verliezen van naaste krijgen zij te maken met dromen die niet uitkomen, beperkingen, ouders die scheiden en andere vormen van verlies. Hoe kun je daarin als school van betekenis zijn?
We organiseren het symposium Rouw en verdriet op 29 oktober in Gouda en op 3 februari 2027 in Putten. We nodigen alle onderwijsprofessionals van harte uit. Want iedereen kan vanuit zijn of haar rol van betekenis zijn voor leerlingen en leerkrachten. Vanwege de breedte van dit onderwerp, is dit symposium ook relevant voor geïnteresseerden van buiten het onderwijs.
Hoofdlezing 1: Manu Keirse
Kinderen en jongeren maken verliezen door tijdens hun schooljaren: sterven van hun ouders of gedeeltelijk verlies van één van de ouders, sterven van de grootouders, sterven van een vriend. Als een jongere vader of moeder verliest, raakt dat ook zijn beste vrienden. Als een leerkracht of leerling sterft, raakt dit vaak de hele schoolgemeenschap.
Heeft een school een opdracht te dezen? Over deze vraag denkt Manu Keirse na tijdens zijn lezing. Manu Keirse is een Belgische klinisch psycholoog, emeritus hoogleraar aan de Katholieke Universiteit Leuven en een van de bekendste deskundigen op het gebied van rouw en verlies in Nederland en België. Hij schreef meerdere boeken over rouw.
Boven een school hing een opschrift: ‘Non scolae sed vitae discimus’ (Niet voor de school maar voor het leven leren wij). Als dit de opdracht van de school kan zijn, dan hoort leren omgaan met vreugde en verdriet, met heimwee en droefheid, bij de schoolse opdracht. Men kan verdriet niet weren of wegdenken uit het leven, maar ook niet uit de school. Kinderen en jongeren worden ermee geconfronteerd. De vraag is hoe men ermee omgaat.
Workshops
Kinderen kunnen dingen meemaken die zeer ingrijpend zijn. Dat kan het verlies van een dierbare zijn, maar ook een medische ingreep, misbruik, pesten etc. kunnen een grote invloed hebben op de ontwikkeling van een kind.
Wanneer een kind naar school gaat, neemt het traumatische ervaringen als een onzichtbare koffer met zich mee. Deze hebben invloed op het leren, het gedrag en de relaties van het kind.
Doelen voor deze workshop:
Joppa Nijsse woont en werkt in Zeeland. Ruim twintig jaar werkt zij als orthopedagoog in het primair onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs voor ZML. Steeds vaker komt ze leerlingen tegen die traumatische ervaringen hebben meegemaakt. Samen met leerkrachten en ouders zoekt ze naar de beste aanpak voor deze kinderen en jongeren. Tijdens een studie in 2018 volgde zij een module over het onderwerp hechting en trauma. Sindsdien geef ik, naast mijn andere werkzaamheden, trainingen over deze thema’s.
Wanneer een kind naar school gaat, neemt het traumatische ervaringen als een onzichtbare koffer met zich mee. Deze hebben invloed op het leren, het gedrag en de relaties van het kind.
Doelen voor deze workshop:
- Achtergrondkennis over trauma opfrissen en verdiepen.
- Ontvangen van tools in het omgaan met leerlingen die traumatische ervaringen hebben opgedaan.
Joppa Nijsse woont en werkt in Zeeland. Ruim twintig jaar werkt zij als orthopedagoog in het primair onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs voor ZML. Steeds vaker komt ze leerlingen tegen die traumatische ervaringen hebben meegemaakt. Samen met leerkrachten en ouders zoekt ze naar de beste aanpak voor deze kinderen en jongeren. Tijdens een studie in 2018 volgde zij een module over het onderwerp hechting en trauma. Sindsdien geef ik, naast mijn andere werkzaamheden, trainingen over deze thema’s.
In gesprek met een ib'er deelde zij de zorgen over Femke. Ze had zulk raar gedrag. Wat moeten we daarmee? Er was veel aandacht geweest voor het overlijden van haar Femke’s vader. Wat moesten ze dan nog meer doen? Er komen vragen op tafel. Wie zorgt er nu voor Femke? En wie over wie maakt Femke zich zorgen? Wie weet eigenlijk dat ze dit gedrag vertoont? En welke veilige hechtingsfiguren heeft ze? Welke rol heeft Femke thuis nu haar moeder rouwt? En hoe kan Femke zelf rouwen? Of zijn er andere goede redenen voor dit gedrag?
De antwoorden op deze vragen hebben we niet zelf. Maar ze moeten wel op tafel komen om Femke en haar gedrag te kunnen begrijpen en begeleiden. 
In de workshop denken we praktisch en theoretisch na over de balans van geven en ontvangen, erkenning geven, hulpbronnen en loyaliteiten. Ook zullen we materialen bekijken die kunnen helpen in de contextuele begeleiding.
Ditty Meerkerk is docent godsdienst op de PABO. Daarnaast is zij contextueel therapeut en rouwtherapeut in haar eigen praktijk.
Niet alle verlies is zichtbaar in de klas. Sommige leerlingen dragen dagelijks iets met zich mee: een beperking, chronische vermoeidheid, overprikkeling, pijn, onzekerheid of het gevoel steeds opnieuw te moeten aanpassen. Dit noemen we levend verlies: een voortdurende vorm van rouw om wat niet vanzelfsprekend is.
Tijdens de workshop staan we stil bij levend verlies in het onderwijs: hoe het zichtbaar wordt in gedrag, wat het vraagt van leerlingen én van leerkrachten. En wat deze leerlingen kunnen bréngen in de klas en op school.
Gerdien Wassink is onderwijsadviseur, orthopedagoog en orthodidact.
Tijdens de workshop staan we stil bij levend verlies in het onderwijs: hoe het zichtbaar wordt in gedrag, wat het vraagt van leerlingen én van leerkrachten. En wat deze leerlingen kunnen bréngen in de klas en op school.
Gerdien Wassink is onderwijsadviseur, orthopedagoog en orthodidact.
In deze workshop gaan we dieper in op specifieke vormen van verlies en hoe de school daarmee om kan gaan, zoals zelfdoding, echtscheiding en dergelijke.
Manu Keirse geeft deze workshop als verdieping op zijn lezing.
Manu Keirse geeft deze workshop als verdieping op zijn lezing.
In deze praktische workshop deelt Marjolein Havebroek haar ervaringen als intern begeleider bij het begeleiden van leerlingen en collega's zowel tijdens ziekte als na het overlijden van een leerling.
Want hoe kun je als intern begeleider of leerkracht leerlingen, ouders en collega’s ondersteunen tijdens een rouwproces? Welke rol speel je in de periode voorafgaand aan een overlijden, en hoe kun je van betekenis zijn voor alle betrokkenen? Hoe ga je om met de emoties en vragen van kinderen die een klasgenoot verliezen? Wat kun je doen om ouders en leerkrachten te helpen bij het begeleiden van rouw binnen en buiten de schoolomgeving? Welke praktische handvatten en ervaringen kunnen helpen om een veilige en warme sfeer te creëren tijdens een rouwproces op school?
In deze workshop krijg je antwoorden op deze vragen, gebaseerd op haar ervaringen.
Marjolein Haazebroek is intern begeleider op een basisschool.Soms staat de tijd even stil wanneer rouw je leven binnenkomt. Juist dan kan creativiteit een weg openen naar zachtheid, troost en verwerking. In deze workshop nodigen we je uit om opnieuw contact te maken met het kind in jezelf — met het talent dat in jou is gelegd door God, de grootste Kunstenaar.
Door creatief bezig te zijn, mag je even opklimmen uit het diepste dal. Een moment waarin je ruimte ervaart, mag helen en de tijd even vergeet. Niet omdat het verdriet er niet mag zijn, maar omdat er daarnaast ook ruimte mag ontstaan voor expressie, rust en verbinding.
We staan stil bij de vraag:
Wat maakte jou als kind zo gelukkig dat je de tijd vergat en er helemaal nieuwe energie van kreeg?
Vanuit die herinnering en verwondering gaan we samen creatief aan de slag rondom het thema rouw. Ervaring is niet nodig — het gaat niet om presteren of iets “moois” maken, maar om samenwerken, voelen, ontdekken en uiten wat er in jou leeft.
.jpg "Foto-Annette-van-Dijk-(2).jpg")
Op deze manier worden we ons bewust hoe we voor kinderen een warme en veilige plek kunnen creëren waar verdriet, hoop, herinneringen en creativiteit samen mogen komen.
We verdiepen ons in het begrip levend verlies. Wat betekent dit binnen pleegzorg? Hoe uit dit zich bij pleegkinderen, biologische ouders en pleegouders? En welke impact heeft dit op begeleiders?
Daarnaast verkennen we samen waar het verlies precies zit. Welke vormen van verlies spelen er? Wat kun je wel zeggen en wat juist niet? Hoe maak je verlies en rouw op een veilige en respectvolle manier bespreekbaar?
Wat kun je verwachten?
Carla Kraak is verlies- en rouwtherapeut.
Daarnaast verkennen we samen waar het verlies precies zit. Welke vormen van verlies spelen er? Wat kun je wel zeggen en wat juist niet? Hoe maak je verlies en rouw op een veilige en respectvolle manier bespreekbaar?
Wat kun je verwachten?
- Uitleg over levend verlies binnen pleegzorg
- Inzicht in rouwprocessen bij pleegkinderen en pleegouders
- Praktische handvatten voor pleegzorgbegeleiders
- Concrete voorbeelden en gespreksopeners
- Ruimte voor reflectie en uitwisseling
Carla Kraak is verlies- en rouwtherapeut.
Rouw bij jonge kinderen is anders dan bij volwassenen, maar niet minder ingrijpend. Zij verwerken emoties vaak niet via woorden, maar via spel. Kun je spel inzetten om kinderen te helpen omgaan met verlies en verdriet, en hoe doe je dat?
In deze workshop ontdek hoe je door middel van spel en creatieve werkvormen, een veilige ruimte creëert waarin jonge kinderen hun emoties kunnen uiten en verwerken.
.jpg "shpt-(2).jpg")
Tineke Schaap is onderwijsadviseur Jonge Kind bij Driestar onderwijsadvies.
In deze workshop ontdek hoe je door middel van spel en creatieve werkvormen, een veilige ruimte creëert waarin jonge kinderen hun emoties kunnen uiten en verwerken.
Tineke Schaap is onderwijsadviseur Jonge Kind bij Driestar onderwijsadvies.
Welke ouder, hoe nuchter iemand naar eigen zeggen ook in het leven staat, koestert geen verwachtingen over de toekomst van hun kind? Sommige dromen spatten tijdens de zwangerschap als een zeepbel uiteen. Andere later. Bijgestelde verwachtingen blijken alsnog te hoog gegrepen te zijn. Ook die dromen komen niet uit.
Kunnen we kijken naar onverwachte verlangens van de ouder? Zien we de ouder die andere verwachtingen/ dromen had voor zijn/haar kind? Verwachtingen die misschien ook raken aan hun eigen verloren dromen en daardoor extra pijn doen? Tijdens deze workshop zoeken we naar antwoorden op deze vragen. We zoeken geen doekjes voor het bloeden of sop voor nieuwe zeepbellen. Maar naar erkenning van verlies en hoop om verder te gaan.
.jpg "Foto-Mettie-de-Braal-(1).jpg")
Kunnen we kijken naar onverwachte verlangens van de ouder? Zien we de ouder die andere verwachtingen/ dromen had voor zijn/haar kind? Verwachtingen die misschien ook raken aan hun eigen verloren dromen en daardoor extra pijn doen? Tijdens deze workshop zoeken we naar antwoorden op deze vragen. We zoeken geen doekjes voor het bloeden of sop voor nieuwe zeepbellen. Maar naar erkenning van verlies en hoop om verder te gaan.
Hoe ga je op een VO-school om met rouw? In zijn rol als teamleider en docent heeft Johan van Panhuis binnen de school regelmatig te maken gehad met verlies en rouw, onder meer door sterfgevallen in gezinnen van leerlingen en het overlijden van leerlingen.In deze workshop zal hij bespreken wat er allemaal op een school afkomt, hoe pubers reageren en waarom het belangrijk is om de zaken goed te organiseren.
Hoofdlezing 2: Rouw en herbergzaam onderwijs
'Hoe verhoudt zich een herbergzame school tot het omgaan met rouw op allerlei lagen in jullie schoolorganisatie?' Rondom dit thema is al veel expertise opgebouwd. In deze tweede lezing denken onderwijsadviseurs Alice Methorst en Thea de Mots met deskundigen na over dit thema. Zodat we met en van elkaar leren; hoe we ook in het land van rouw herbergzaam kunnen zijn als school.
Programma van de dag
| 9.30 uur | Inloop |
| 10.00 uur | Opening |
| 10.15 uur | Lezing door Manu Keirse |
| 11.00 uur | Muzikaal intermezzo |
| 11.15 uur | Workshops |
| 12.15 uur | Lunch |
| 13.30 uur | Verwerking: panelsessie |
| 14.30 uur | Muzikaal intermezzo |
| 14.45 uur 15.00 uur | Afsluiting Hapje & drankje |
Aanmelden
De kosten voor deze dag zijn € 179 per persoon. Inschrijven voor het symposium kan via onderstaand formulier. Wil je je aanmelden voor het symposium in Gouda? Klik dan hier.