'Houd kerndoelen burgerschap zo open als ze nu zijn'

De kerndoelen burgerschap ‘geven brede kaders, waarbinnen scholen allerlei eigen invalshoeken en accenten kunnen kiezen.’ Die openheid moet behouden blijven – politici moeten de kerndoelen niet gaan aanvullen ‘met eigen stokpaardjes’.

Dat schrijven VGS, VBSO , KOC en Driestar educatief in onze bijdrage aan de internetconsultatie van het “Besluit vernieuwde kerndoelen overige leergebieden”. In dat besluit worden de (vernieuwde) kerndoelen vastgelegd voor de leergebieden burgerschap, digitale geletterdheid, mens en maatschappij, mens en natuur, moderne vreemde talen, kunst en cultuur en bewegen en sport.

De wettelijke taak om burgerschapsonderwijs te geven, sluit dicht aan op de kernopdracht die alle reformatorische scholen voor zich zien. Die houdt in, kort samengevat: de kinderen te helpen vormen tot zelfstandige personen, voor wie voorop staat dat zij God dienen volgens de Bijbel, en die hun gaven en mogelijkheden ontwikkelen om die (later) in te zetten ten gunste van de mensen om hen heen, in de verbanden en gemeenschappen waarin zij terechtkomen.

Onderdeel daarvan is dus ook dat de kinderen leren het goede te zoeken voor onze democratie, rechtsstaat en samenleving – en dat is een heel korte verwoording van de essentie van de kerndoelen burgerschap.

Waardering

De kerndoelen voor burgerschap zijn ontwikkeld door SLO, samen met mensen uit het onderwijsveld. Als organisaties voor reformatorisch-christelijk onderwijs hebben we vooral waardering door de nu voorliggende kerndoelen:

Wat betreft de inhoud is positief dat de kerndoelen beknopt zijn en onderwijskundig doordacht (met een balans tussen kennis en vaardigheden en duidelijk onderscheid tussen beheersings-, aanbods- en ervaringsdoelen);
Maar vooral is positief dat de kerndoelen open zijn richting verschillende morele perspectieven, en aanknopingspunten bieden voor verschillende levensvisies (ook voor een christelijke benadering van burgerschap) met een impliciete uitnodiging om het burgerschapsonderwijs als school vanuit de eigen religie of levensovertuiging te funderen en in te kleuren.

Essentieel is dat die openheid in de kerndoelen behouden blijft. Scholen moeten de ruimte houden om waarden en begrippen die in het burgerschapsonderwijs aan de orde komen (denk aan vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit) zelf in te vullen. Voorkomen moet worden dat die worden ingekleurd vanuit een specifieke, bijvoorbeeld seculier-liberale visie op mens en maatschappij.

Als de Kamer de kerndoelen gaat bespreken met de staatssecretaris van Onderwijs, dan is terughoudendheid gepast. ‘De politiek [moet] zich ervan onthouden om deze zorgvuldig vanuit het veld voorbereide set kerndoelen te willen aanvullen met eigen stokpaardjes.’

Kanttekeningen

In onze bijdrage plaatsen VGS, VBSO, KOC en Driestar educatief twee juridische kanttekeningen.

De kerndoelen noemen drie basiswaarden van de democratische rechtsstaat: vrijheid gelijkwaardigheid en solidariteit. Hiermee krijgen deze waarden dus een juridische status die deze tot nu toe niet hadden. Wat ons betreft, is het beter om deze waarden in het definitieve besluit uit de kerndoelen weg te halen. Punt is dat het in een juridisch bindend document enigszins hachelijk is om brede morele waarden te hanteren.
Onze tweede kanttekening ziet op de verhouding tussen de burgerschapsopdracht in het funderend onderwijs, en het burgerschapsonderwijs dat minimaal aan deze kerndoelen moet voldoen. Daarover is juridische discussie en onduidelijkheid: zijn deze kerndoelen nu ook een juridische uitwerking en verplichte invulling van de burgerschapsopdracht, of staan deze náást de burgerschapsopdracht?

Het lijkt erop dat de kerndoelen voor burgerschap worden beschouwd als een invulling van het onderwijsinhoudelijke deel van de burgerschapsopdracht. Zo was het bij de introductie van de burgerschapsopdracht echter niet bedoeld. De verplichte inhoud van het te geven burgerschapsonderwijs zou in kerndoelen worden vastgelegd en dat staat juridisch náást de burgerschapsopdracht. Die laatste insteek lijkt juridisch het meest zuiver te zijn, in lijn met het legaliteitsbeginsel.

Checklist

Samen met VBSO, KOC en Driestar educatief heeft de VGS eerder een uitgebreide taxatie van de kerndoelen voor burgerschap opgesteld. Wat ons betreft, zijn die prima bruikbaar als checklist voor burgerschapsonderwijs; als leidraad voor dat onderwijs schieten ze tekort.

Daarnaast maakten we n.a.v. de publicatie van de kerndoelen een tweedelige podcastserie waarin we ons verdiepen in de achtergrond, betekenis en praktische implicaties van deze kerndoelen voor het christelijk-reformatorisch onderwijs.

In deel 1 staan we stil bij de kerndoelen vanuit een theoretisch perspectief, samen met Jaco van den Brink, onderwijsadvocaat namens de VBSO, en Peter van Olst, lerarenopleider bij Driestar hogeschool.
In deel 2 verschuift de focus naar de praktijk van alledag. Dit doen we samen met Jacolien Boer, onderwijsadviseur bij Driestar educatief, en Heidi den Ouden, onderwijsadviseur bij KOC.

Meer weten? Neem dan contact op met: