Steeds meer jongeren en volwassenen ervaren onzekerheid, spanning of verwarring rondom hun genderidentiteit. En dat gaat vaak gepaard met psychische belasting, maatschappelijke druk en scherpe publieke discussies. De Gendergids helpt om deze complexe vragen beter te begrijpen en biedt handvatten voor een zorgvuldige en betrokken omgang met genderidentiteitsvragen.
Vragen op het gebied van genderdiversiteit
Opvoeders, zowel in de schoolcontext als in gezinnen, kunnen zelf voor vragen komen te staan of kunnen vragen krijgen van kinderen, jongeren en volwassenen. Wat zeg en doe je als een leerling in je klas vraagt om voortaan met een andere naam en een ander voornaamwoord aangesproken te worden?
Of als een leerling vertelt dat haar zus een operatie zal ondergaan om een man te worden? Wat doe je als je buurjongen, die zich non-binair noemt, verdrietig of boos reageert wanneer je met hem deelt dat jij gelooft dat God mensen als man of vrouw heeft geschapen en ons oproept daarnaar te leven?
Liefde én waarheid
Zeker als er sprake is van een naaste die lijdt, is het noodzakelijk dat er met bewogenheid wordt meegeleefd en meegedacht. Streven naar verbinding, onvoorwaardelijke acceptatie van de persoon en handelen vanuit liefde zijn essentieel. Als die basis is er is, wil je vervolgens ook eerlijk samen luisteren naar wat God van ons vraagt. En is je intentie om op basis van actuele wetenschappelijke kennis mee te denken en je naaste stimuleren om hulp te zoeken bij iemand die Gods Woord en (ethische) vragen bij actuele medische mogelijkheden heel serieus neemt.
Gendergids geeft wetenschappelijk onderbouwde informatie
Om deze groeiende complexiteit beter te begrijpen hebben de NPV en het Lindeboom Instituut een nieuw boek uitgegeven (voorjaar 2026). Elise van Hoek, Henk Jochemsen, Bart-Jan Spruyt en Tineke van der Waal vormden de redactie. De bijdragen zijn geschreven vanuit diverse disciplines: sociologie, cultuurfilosofie, geneeskunde, psychologie, theologie, ethiek en recht.
Onze samenleving staat immers op een kruispunt: enerzijds blijft biologisch geslacht een belangrijke rol spelen, anderzijds groeit de nadruk op genderidentiteit en staat het onderscheid tussen man en vrouw steeds vaker ter discussie. De Gendergids wil in dit landschap helderheid, nuance en zorgvuldige duiding bieden, geschreven vanuit een christelijk perspectief.
Dit boek laat zien welke factoren schuilgaan achter de veranderende manieren waarop mensen hun sekse beleven en uitdrukken, en hoe dit samenhangt met bredere ontwikkelingen in onze samenleving en de gezondheidszorg. Verschillende auteurs benadrukken dat bij medische behandelingen terughoudendheid geboden is, vooral bij jongeren. Tegelijk is het nodig dat de betrokkenen de juiste aandacht en zorg krijgen. Dit boek reikt daarom een nieuw perspectief aan, met oog voor alle aspecten van het mens-zijn.
Gendergids biedt beleidmakers, professionals in de zorg, het onderwijs en kerkelijk werk – iedereen die met genderidentiteitsvragen te maken heeft – handvatten om inzicht te krijgen in ontwikkelingen rond geslacht en gender. Het boek nodigt uit om in het gesprek hierover een weloverwogen positie in te nemen. Daarbij biedt het steun aan (jonge) mensen voor wie gender een persoonlijke zoektocht is die leven, gevoel en keuzes diep kan raken.
Relevante hoofdstukken voor onderwijsprofessionals
In ieder geval de volgende teksten zijn voor mensen die werken in het onderwijs relevant en interessant:
- Hoofdstuk 8 over ‘kind, identiteitsontwikkeling en gendersdysforie’ van Roelien den Ouden
- Het interview met Els van Dijk (‘je bént niet je gevoel, je hebt een keuze’)
- Hoofdstuk 12 over pastoraat bij genderkwesties van ds. Maarten Kater
- Hoofdstuk 14 Epiloog: naar een nieuwe bezinning op genderzorg
- Veelgestelde vragen
Wanneer je het boek leest, besef je hoe ingrijpend het kan zijn om vragen op het gebied van gender te hebben en hoe belangrijk het is om daar zorgvuldig, evenwichtig én Bijbelgetrouw mee om te gaan. Het lezen van het boek draagt bij aan begrip en kennis, waardoor we onze Schepper én onze naasten beter recht kunnen doen als ze zelf of in hun omgeving te maken krijgen met vragen op dit gebied.
Praktische handreikingen voor onder andere het onderwijs
Het boek eindigt met vier praktische bijlagen:
- Handreiking voor het onderwijs
- Handreiking voor ouders
- Handreiking voor pastoraat
- Handreiking voor hulpverlening
Met toestemming van de redactie kun je via deze link de handreiking voor het onderwijs downloaden.
Aanvulling: (eenvoudiger) brochure uit 2023
In 2023 gaf de NPV al een compacte en duidelijke brochure uit over dit onderwerp. Wanneer je je snel wilt verdiepen in het thema ‘omgaan met genderdiversiteit’, en de voorkeur geeft aan eenvoudiger taalgebruik in plaats van een wetenschappelijke publicatie, kun je als opstap voor het boek ‘Gendergids’ deze brochure lezen.
M-V-X-Y; over geslacht en gender, identiteit en cultuur is nog steeds gratis te downloaden via de website van de NPV. Er wordt uitgelegd wat genderdysforie is en welke bezwaren er kleven aan de genderideologie. De brochure biedt een Bijbels kader voor wie meer wil weten over dit thema of daarover in gesprek wil gaan in het gezin, de kerk of op school.
De NPV waarschuwt in de brochure voor de gevolgen van de genderideologie. ‘De genderideologie moedigt jonge mensen aan om te onderzoeken wie zij zijn, onafhankelijk van hun lichaam. Meisjes denken dan dus na over de vraag: “Wíl ik wel een meisje zijn?” Dat is verwarrend, zeker voor kwetsbare jongeren,’ zegt co-auteur Elise van Hoek. ‘Jongeren die twijfelen over hun gender hebben een veilige omgeving nodig om over hun worsteling te praten en goede begeleiding. En tijd: soms groeien ze eroverheen.’
Ook christelijke jongeren krijgen vaker te maken met vragen over gender. De NPV vindt het daarom belangrijk dat daarover goede informatie beschikbaar is, vanuit een christelijke visie. ‘Het woord genderdysforie staat niet in de Bijbel, maar de Bijbel spreekt bijvoorbeeld wel van twee geslachten, het goede van de schepping van man en vrouw en het omgaan met gebrokenheid.’
De brochure bevat bijvoorbeeld een figuur van persoonlijkheidsprofielen van vrouwen en mannen:
Hierbij wordt de oproep gedaan om niet in stereotypen te denken. “Sommige mannen hebben voorkeuren die in onze cultuur als vrouwelijk worden getypeerd en sommige vrouwen hebben trekken die mannelijk lijken.
Binnen de geslachten is grote veelkleurigheid. Het denken in stereotypen versterkt het gevoelde onbehagen bij het eigen lichamelijke geslacht. De figuur van persoonlijkheidsprofielen hierboven laat zien dat bij ongeveer 30% van de mannen de persoonlijkheidskenmerken vrouwelijker zijn dan bij de meeste andere mannen. Hetzelfde geldt voor vrouwen. Dat is normaal en betekent niet dat een stoere, sportieve vrouw eigenlijk een man is, of een zachtaardige, creatieve man eigenlijk een vrouw. Dit vraagt een nuchtere blik en erkenning van ieders eigen identiteit.”
Voor mensen die werken in het onderwijs kan dit een mooie opscherping zijn. Laten we ons ervan bewust blijven dat we kinderen de ruimte geven om een eigen stijl in bijvoorbeeld gedrag, spellen, kleding en hobby’s te mogen ontwikkelen. Wanneer ze ruimte ervaren om hier invulling aan te mogen geven vanuit hun eigen persoonlijkheid, kan dat mogelijk vragen en onvrede voor een deel voorkomen.
Driestar onderwijsadvies heeft een boekenlijst samengesteld met leestips rondom relationele en seksuele vorming. Dat bestand is beschikbaar via wonderlijkgemaakt.nl/boekenlijst.
Als school kun je (een selectie) van deze lijst met je collega’s en/of ouders delen. De ervaring leert dat een deel van de ouders graag meer toegerust wordt op dit mooie, maar soms complexe thema. De een is vooral geholpen met praktische handvatten voor de opvoeding, terwijl de ander ook behoefte heeft aan bezinning op maatschappelijke ontwikkelingen en hoe we daar vanuit de Bijbel naar kunnen kijken. Op de hoogte blijven? Abonneer je op de nieuwsbrief van Wonderlijk gemaakt.
