De scholen zijn weer in rep en roer. "De gouden weken zijn aangebroken." Alsof groepsvorming zich laat plannen in de eerste weken van september; dat vraagt het hele jaar aandacht. Daarom vijf praktische uitgangspunten die het hele schooljaar helpen:
Vijf concrete tips
Duidelijkheid en pedagogisch leiderschap vormen de basis voor een gouden groep. Niet alleen in de eerste schoolweken, maar elke dag opnieuw. Neem onderstaande tips mee, bespreek ze actief in je team:
- De norm die jij laat leven wordt door de groep doorgegeven. Maak de groepsnorm vanaf de eerste les bespreekbaar vanuit jouw verwachtingen. Maak met elkaar zichtbaar welk gedrag helpt om samen te kunnen leren en kom daar regelmatig op terug.
- Observeren, observeren, dan pas interpreteren. Kijk naar de totale groep. Vraag jezelf steeds af: Wat zie ik in de groepsdynamiek ontstaan? Wat vraagt dat van mij?
- Klein begrenzen voorkomt groot corrigeren. Begrens ongewenst gedrag direct en rustig. Benoem wat je ziet, geef voorspelbaar richting en houd de relatie intact.
- Wie blijft volgen voorkomt zorgen. Blijf ook na de eerste weken bewust werken aan de groep. Groepsvorming stopt niet na september. Check elke week hoe je groep zich qua groepsdynamiek ontwikkelt. Als ib-er/kc-er kun je groepsvorming opnemen in de groepsbesprekingen.
- Eén team, één taal, één pedagogisch verhaal. Werk met het team vanuit een gezamenlijke pedagogische aanpak. Dat heeft veel meer effect dan losse interventies.
Er spelen veel meer factoren een rol in groepsvorming dan alleen de eerste zes schoolweken. Een groep ontwikkelt zich iedere dag. Vaak al voordat de groep voor het eerst bij elkaar komt, bijvoorbeeld online. Kijk daarom elke zes weken opnieuw bewust naar je klas. Welke groepsnormen ontstaan? Wie heeft invloed? Wat vraagt dat van jouw handelen? Een positieve groep is vast je wens, wat betekent dat voor de begrenzing?
Hoewel groepsvorming niet volledig maakbaar is, heb je er wel invloed op. Niet door harder te corrigeren, maar door bewust leiding te geven aan de groep. Maak normen bespreekbaar, begrens ongewenst gedrag voordat het de norm wordt. Observatie vóór interventie. Wie een groep wil begrijpen, kan daarom niet alleen naar individuele leerlingen kijken. De meeste invloed op een leerling komt uit de groep zelf. Daarom vraagt positieve groepsvorming niet alleen om sterke leerkrachten, maar om een team dat samen richting geeft aan wat leerlingen als normaal ervaren.
Collective Team Efficacy (CTE)
Als groepsvorming een voortdurend proces is, vraagt dat niet alleen iets van één leerkracht, één mentor maar van het hele team. Dat vraagt ook iets van schoolleiders. Hier komt Collective Team Efficacy (CTE) in beeld.
Leerlingen ontmoeten de hele dag verschillende volwassenen, verschillende verwachtingen en verschillende manieren van reageren in de school. Juist daarom is een gezamenlijke pedagogische koers zo belangrijk. Niet omdat iedereen hetzelfde moet doen, maar omdat leerlingen ervaren dat volwassenen elkaar versterken. Een gezamenlijke overtuiging in je team draagt bij aan het idee dat men gezamenlijk in staat is om acties en doelen succesvol te bereiken.
Daarom is het team een belangrijke factor in positieve groepsvorming van klassen. Hoe kijken wij naar gedrag? Welke normen willen wij voorleven? Formuleren we dat als een wens of als een grens? Wanneer grijpen wij in? En hoe spreken wij elkaar daarop aan? Dat zijn geen organisatorische, maar pedagogische vragen.
In een tijd waarin veel scholen zoeken naar antwoorden op toenemende gedragsvragen, ligt de verleiding op de loer om vooral nieuwe interventies te zoeken. Nog een training. Nog een methodiek. Nog een stappenplan.
Groepsvorming niet eenvoudig, wel buitengewoon betekenisvol
Verandering begint bij het besef dat een groep geen verzameling losse leerlingen is. En een team geen losse verzameling leerkrachten. Een groep is een sociaal systeem waarin jij als volwassen professional er toe doet. Niet omdat wij alles bepalen, maar omdat ons handelen iedere dag opnieuw richting geeft aan wat leerlingen als normaal gaan ervaren. Dat maakt groepsvorming niet eenvoudig. Maar wel buitengewoon betekenisvol.
Zonder grens blijft groepsvorming een wens. Wij wensen je een grenzeloos mooi jaar!
Meer weten?
Wil je meer weten over groepsvorming of doorpraten naar aanleiding van dit artikel? Neem dan contact op met:
