Koffiedrinken en kwetsbaar zijn - met deze vijf principes bouw je aan een herbergzame schoolcultuur

Aan het eind van de schooldag staan de leerkrachten van de School met de Bijbel samen op het plein. Ze zwaaien de kinderen uit. Daarna lopen ze niet direct naar huis of hun lokaal, maar naar de teamkamer. Koffie, thee, even zitten. Voor Marianne, intern begeleider op de school, voelde dat in het begin als tijdverlies. Tot ze merkte wat er gebeurde: verhalen kwamen los, zorgen werden gedeeld en oplossingen ontstonden vaak vanzelf.

Wat hier zichtbaar wordt, is een voorbeeld van een herbergzame schoolcultuur: een plek waar niet alleen leerlingen, maar ook leraren zich gezien, gesteund en gezamenlijk verantwoordelijk voelen. De sleutel? Niet alles strak organiseren, maar vooral de juiste voorwaarden creëren.

Hieronder lees je vijf van de twaalf werkzame principes die het lectoraat Herbergzaam onderwijs heeft gedestilleerd. Je kunt ze als leerkracht direct herkennen én toepassen in je eigen praktijk.

1. Kwetsbaarheid: durven zeggen dat iets niet lukt

Meester Hans zit er even doorheen. In zijn groep 6 zit Aron, een jongetje dat vaak boos reageert en de les verstoort. Waar Hans normaal alles zelf oplost, besluit hij het deze keer anders te doen. Tijdens de dagsluiting zegt hij: ‘Het lukt me niet goed met Aron. Wie wil eens meedenken?’

Wat volgt, verrast hem. Collega’s herkennen het gedrag, delen hun aanpak en bieden zelfs aan om een keer mee te kijken. Hans gaat niet naar huis met een gevoel van falen, maar met nieuwe ideeën én het gevoel dat hij er niet alleen voor staat.

Waarom dit werkt

Kwetsbaarheid doorbreekt het idee dat je alles zelf moet kunnen. Zodra leraren open zijn over wat moeilijk is, ontstaat er ruimte voor samenwerking. Problemen worden teamvraagstukken in plaats van individuele zorgen.

Wat kun jij morgen doen?

Deel één concrete uitdaging met een collega.
Stel een hulpvraag in plaats van alleen te vertellen wat er misgaat.
Reageer op collega’s met herkenning (‘dat heb ik ook’), luister goed en vraag door voordat je met eigen voorbeelden of oplossingen komt.

2. Ontmoetingen: maak tijd voor echte gesprekken

Op basisschool Het Kompas is er elke dag een vast koffiekwartier na schooltijd. Geen vergadering, geen agenda. Gewoon: even samen zijn. Soms luchtig, soms inhoudelijk. Juf Lotte vertelt: ‘Juist in die momenten hoor ik wat er speelt. Laatst vertelde een collega in dat kwartiertje dat ze vastliep met een oudergesprek. We hebben dat samen voorbereid en ze vertelde me na het gesprek dat het heel prettig verlopen was.’

Waarom dit werkt

Goede samenwerking ontstaat niet alleen in formele overleggen. Informele ontmoetingen zorgen voor vertrouwen, en dat vertrouwen is nodig om lastige dingen te delen.

Wat kun jij morgen doen?

Loop de personeelskamer in, ook als je het druk hebt.
Plan bewust korte, informele momenten met collega’s.
Stel een open vraag: ‘Hoe was jouw dag écht?’

3. Zie en benut elkaars kwaliteiten

Op de Eben-Haëzerschool ontdekte het team iets bijzonders tijdens een studiedag. Iedereen schreef op waar hij of zij goed in was én wat lastig was. Daaruit bleek dat juf Elise sterk is in oudercontact, terwijl meester David juist uitblinkt in klassenmanagement. Sindsdien zoeken ze elkaar bewust op. Toen een leerling met gedragsproblemen in groep 4 kwam, besloot Elise een aantal oudergesprekken te voeren, terwijl Tom meedacht over de aanpak in de klas.

Waarom dit werkt

Je hoeft niet alles zelf te kunnen. Door elkaars kwaliteiten te kennen en benutten, wordt het team als geheel sterker. Dat vergroot het gevoel van ‘samen kunnen wij dit aan’.

Wat kun jij morgen doen?

Vraag een collega: ‘Waar ben jij echt goed in?’
Durf taken anders te verdelen dan ‘ieder voor zich’.
Geef een collega een concreet compliment over zijn of haar aanpak.

4. Humor: samen lachen lucht op

In groep 7 van meester Bastiaan loopt het soms flink uit de hand. Na zo’n dag zit hij met collega’s in de teamkamer. Iemand zegt lachend: ‘Misschien moeten we een stripboek maken van deze klas.’ Er wordt gelachen. Niet om de leerlingen, maar om de situatie. De spanning zakt. Bastiaan zegt later: ‘Door die humor voelde het minder zwaar. De volgende dag kon ik er weer met frisse energie in.’

Waarom dit werkt

Humor relativeert en verbindt. Het helpt om afstand te nemen van lastige situaties en voorkomt dat spanning zich opstapelt.

Wat kun jij morgen doen?

Deel een luchtig moment uit je dag.
Lach om jezelf (dat werkt vaak het beste).
Gebruik humor om spanning te doorbreken, niet om te vermijden.

5. Leiderschap: ruimte geven en richting houden

Op basisschool De Brug maakt de directeur elke dag een rondje door de school. Geen controle, maar aandacht. Even een praatje, een vraag, een luisterend oor. Wanneer een teamlid vastloopt, wordt dat snel gezien. Kleine problemen worden niet groot.

Daarnaast is de visie duidelijk: ‘Wij doen dit samen.’ Nieuwe collega’s worden hier ook bewust op geselecteerd.

Waarom dit werkt

Leidinggevenden spelen een sleutelrol in het creëren van veiligheid en gezamenlijkheid. Ze laten zien wat belangrijk is en geven ruimte om samen te werken.

Wat kun jij hiermee als leerkracht?

Ook zonder leidinggevende rol kun je invloed hebben:

Spreek vertrouwen uit in je team (‘dit lossen we samen op’).
Betrek collega’s actief bij oplossingen.
Draag bij aan een cultuur waarin iedereen mee mag doen.

Tot slot

Je hoeft het niet te organiseren, wel mogelijk te maken. Een herbergzame schoolcultuur ontstaat niet door een strak plan of extra vergaderingen. Het zit juist in kleine, dagelijkse keuzes: even blijven hangen na schooltijd, een eerlijke vraag stellen, een collega zien en waarderen, samen lachen. Als die ruimte er is, gebeurt er iets bijzonders: leraren gaan zich samen bekwaam voelen. En dát heeft direct effect op leerlingen.

Want waar leraren samenwerken, ontstaat rust, vertrouwen en ruimte om te leren. Misschien zit de grootste verandering dus niet in wat je doet in de klas, maar in wat je doet met elkaar.

Wat is herbergzaam onderwijs?

Het lectoraat Herbergzaam onderwijs van Driestar educatief doet onderzoek naar dit thema. Herbergzaam onderwijs is, volgens de onderzoekers, goed onderwijs waarin elke leerling zich gezien weet, veilig en welkom voelt, en de ruimte krijgt om zich te ontwikkelen. Het gaat niet alleen om wat jij als leerkracht doet in de klas, maar ook om hoe je als team samenwerkt: je helpt elkaar, deelt zorgen en zoekt samen naar wat werkt. In een herbergzame school sta je er niet alleen voor, maar draag je samen de verantwoordelijkheid om alle leerlingen een plek te geven. Bij herbergzaam onderwijs gaat het om meer dan inclusief onderwijs: het gaat vooral ook om dienstbaar zijn aan elkaar, aan het vormen van een gemeenschap. De school is een oefenruimte, waarin de leerkrachten met elkaar de gastvrije staf van de herberg vormen. Ze brengen de deugd ‘gastvrijheid’ in de praktijk.